Tomasz Górka SVD

Papua Nowa Gwinea

znajduje się na mapie świata zaraz poniżej równika, po wschodniej stronie południowego Pacyfiku.

Kraj ten rozciąga się na połowie drugiej, co do wielkości wyspy świata, dzieląc ją z Irian Jaya (dziś zwaną już też Papuą) okupowaną przez Indonezje. Innymi bliskimi sąsiadami są: od południa Wyspy Salomona, Australia i Vanuatu, Mikronezja i Malezja od wschodu, oraz i Filipiny od północy.

Do obszaru Papui Nowej Gwinei należy około 600 wysp i wysepek, rozsianych wokoło. Całość zawiera się w 474.000 kilometrów kwadratowych. Na tym obszarze ponad jedną czwartą zajmują góry i wyżyny powyżej 1000 m n.p.m. Jest tu też około 100 wulkanów, (wielka erupcja miała miejsce w listopadzie zeszłego roku na wyspie Manam) z których niektóre pozostają wciąż czynne i stanowią realne niebezpieczeństwo dla mieszkańców, ciekawostkę dla turystów i obiekt zainteresowania geologów i sejsmologów.

Natura obdarzyła ten zakątek świata w wiele innych szczególnych krajobrazów.

I tak można tu znaleźć prawdziwe lasy tropikalne, busz, sawannę, rozległe wyżyny, przepaście i góry do 5000 tys. metrów n.p.m., piękne laguny i atole pełne raf koralowych, naturalne ogrody mieniące się tysiącami kolorów przeróżnych kwiatów i krzewów, setki symetrycznych plantacji kawy, kakao, trzciny cukrowej, cytrusów i kokosów, jeden z największych na świecie systemów rzecznych, gorące źródła gejzerów i wiele innych zaskakujących, niesamowitych i przepięknych krajobrazów.

Klimat, jakim charakteryzuje się ta wyspa jest bardzo zróżnicowany: od wilgotnego gorącego tropiku na wybrzeżu przez suchy gorący, aż po umiarkowany w górach. Są tu zasadniczo dwie pory roku: sucha i deszczowa. Temperatura na wybrzeżu waha się od około 40 0C w ciągu dnia do 23 0C nocami, a w górach potrafi czasami osiągnąć okolice 5 0C w nocy, w dzień nie przekraczając 28 oC.

Papuę Nowa Gwinee oprócz niesamowitej i jedynej w swoim rodzaju roślinności cechują też bardzo egzotyczne gatunki ptaków i zwierząt, które występują jedynie tutaj. I tak można tu spotkać setki gatunków mieniących się kolorami motyli, miedzy innymi największy występujący na świecie, który może osiągać nawet do 30 centymetrów. Z pośród 43 obecnie żyjących na świecie gatunków słynnego rajskiego ptaka 33 żyje już tylko tutaj. Są tu też jedyne na świecie gatunki niektórych krokodyli, węży, żółwi i innych gadów, płazów i owadów. Rafy koralowe zamieszkują masy egzotycznych ryb i przeróżnych morskich żyjątek.

Na przestrzeni dziejów obszar Papui Nowej Gwinei znajdował się pod jurysdykcją kolonialną: Holandii, Anglii, Niemiec, Portugalii, i Australii. A w czasie drugiej wojny światowej był przez krótki a zarazem bolesny czas pod okupacją Japonii. Obecnie Papua Nowa Gwinea od 1975 roku jest państwem niepodległym, choć wchodzi w skład imperium brytyjskiego i oficjalną głową tego państwa podobnie jak np. Australii jest monarcha angielski. Panuje tu ustrój wielopartyjnej demokracji parlamentarnej z premierem jako najwyższym przedstawicielem władzy.

PNG zamieszkuje około 4 milionów rdzennych mieszkańców, którzy posługują się około 750 językami i narzeczami.

Oficjalnymi językami są: angielski używany od czasu uzyskania niepodległości w szkołach, urzędach, i telewizji; Pidgin używany przez ludność w życiu codziennym szczególnie na terenach tzw. Nowej Gwinei; oraz Motu w części tradycyjnie zwanej Papuą. Jednak w tym bardzo różnorodnym ze względu przynależność szczepową i plemienną, pochodzenie i kulturę kraju, każda z grup w swoim obrębie posługuje się lokalnym językiem bądź narzeczem.

Papua Nowa Gwinea jest państwem nie tylko młodym ale również ponad 60% jej mieszkańców stanowią ludzie poniżej 18 roku życia. Cywilizowana od około 100 lat nie była w stanie rozwinąć się w znacznym stopniu, szczególnie w takich dziedzinach jak transport, przemysł, szkolnictwo, służba zdrowia ciągle jest bardzo powolny postęp, dlatego też niektórzy do dzisiaj nazywają to państwo „krajem kamiennej siekiery” bądź też „the land of the unexpected”.

Podobnie sytuacja wygląda w kwestii ludzkiej mentalności i myślenia.

Nowogwinejczycy są ludźmi którzy nie pasują do jakichkolwiek schematów

i dopiero po pewnym czasie przebywania wśród nich można ich lepiej poznać, zrozumieć i dostosować się do ich mentalności i kultury.

Wspominając kwestie kultury należy zaznaczyć że w Nowej Gwinei istnieje wiele odrębnych kultur i ktoś kto przebywał przez pewien czas w jednym tylko miejscu nie będzie miał całościowego zrozumienia zagadnienia kultury na Nowej Gwinei. Jest to jednak można by powiedzieć kopalnia wiedzy i materiału dla naukowców szczególnie antropologów i etnologów.

Nowogwinejczycy są ludźmi z natury religijnymi, w około 90% są chrześcijanami z czego prawie 40% stanowią katolicy (około półtora miliona). Bardzo rozwinięta jest też płaszczyzna ponadnaturalna wszelakich bóstw, czarów, magii, zabobonów, duchów i przesądów. Niektóre są tak mocno zintegrowane zżyciem że zostały zaadaptowane również przez chrześcijaństwo, wymienić tutaj należy szczególnie wszelkie obrzędy inicjacji. Inne takie jak np. „sanguma” (obwinianie kogoś o czyjąś śmierć) są bardzo niebezpieczne i przynoszą dużo krzywd i problemów.

Nowogwinejczyk utożsamia się na pierwszym miejscu ze swoim klanem i rodziną oraz ziemią. Nie istnieje tam jednak wielka świadomość przynależności narodowej bądź jakiś patriotyzm, chociaż, w miastach, obserwuje się wyraźny podział na mieszkańców gór oraz wybrzeża. Struktura społeczna jest bardzo skomplikowana i w jej skład wchodzą nie tylko rodziny, ale też, klany, szczepy, plemiona. Każdy z nich ma jednego bądź kilku liderów, tak zwanych „big man”.

Bardzo wielką wagę na Nowej Gwinei przykłada się do wzajemnego w obrębie danej grupy działania na wspólną korzyść, jest to tak zwany „wantok system” - każdy członek grupy jest zobowiązany do opieki i wspierania pozostałych, jednocześnie wiedząc iż kiedy on będzie w potrzebie bądź kłopocie będzie mógł liczyć na innych. Szczególną role taki układ odgrywa w wypadku walk i wojen plemiennych, które jeszcze ciągle często się zdarzają w górskich najmniej ucywilizowanych regionach.